Latest News
Amateka y'itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi
“Amateka y'itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi” ni insanganyamatsiko y’ikiganiro abakozi n’abanyeshuri ba IPRC Musanze bahawe kuri uyu wa 08 Mata 2019. Ni kimwe mu biganiro bibiri biteganyijwe muri iki gihe cyo Kwibuka ku nshuro ya 25 Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994. Ni ikiganiro cyatanzwe hagamijwe gufasha abakozi n’abanyeshuri gusobanukirwa iby’ingenzi byaranze amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi kuva muri 1959 kugeza ku ndunduro y’ubwicanyi bwa Jenoside bwo muri Mata-Nyakanga 1994. Iki kiganiro cyayobowe na Eric Nkurayija afatanyije na Emmanuel Maniraho, bombi bakora muri IPRC Musanze.
Bwana Eric Nkurayija, Umuyobozi Ushinzwe Imbereho y’Abanyeshuri, yasobanuye ko mu gihe cy’amezi atatu, hagati ya Mata na Nyakanga 1994, umuryango nyarwanda wayogojwe na Jenoside yahitanye abantu barenga miriyoni. Ubushakashatsi bwakozwe na Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu mu mwaka wa 2000 bujyanye no kumenya abishwe bazize Jenoside yakorewe Abatutsi, bugatangazwa muri 2002 bwabigaragaje ko mu gihe Jenoside yakorwaga, hishwe abanyarwanda b’Abatutsi bagera kuri 1,074,017. Bishwe urw’agashinyaguro, bicwa n’Abahutu b’Intagondwa bari barangajwe imbere na guverinoma yiyise iy’Abatabazi.
Bwana Eric Nkurayija yagarutse no ku miterere ya Jenoside. Yagize ati, ugendeye ku miterere ya Jenoside zabaye hirya no hino ku isi, Jenoside yose ntipfa kubaho, irategurwa, ikagira umurongo mugari igenderaho uhuza abasangiye icyerekezo kimwe cyo kuyikora. Yagaragaje ko Jenoside yakorewe Abatutsi nayo yateguwe kuva kera, ibimenyetso byayo byinshi byagaragaye iri hafi gushyirwa mu bikorwa hagati y’umwaka wa 1990 n’uwa 1994 aho abateguye Jenoside batangiye kugaragaza neza icyo bagamije ko ari ukurimbura Abatutsi. Nubwo Jenoside ya rurangiza yakozwe muri 1994, mu myaka ya kera guhera muri 1959 ingengabitekerezo yayo n’urwango byatangiye kwigishwa kugeza bibyaye Jenoside.
Bwana Emmanuel Maniraho, Umukozi Ushinzwe Ubujyanama n’Isanamitima, yabwiye abitabiriye ikiganiro, bimwe mu bimenyetso by’ingenzi byaranze itegurwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi guhera muri 1990: Inama z’abanyapolitiki, uruhare rw’imitwe yitwaje intwaro, kwigisha urwango mu basirikare no kubashishikariza ubwicanyi, gushishikariza kwanga no kwica Abatutsi binyuze mu bitangazamakuru, guha abaturage intwaro no kubigisha kwica mu cyiswe “auto defense civile,” itegurwa ry’amalisiti y’Abatutsi bagombaga kwicwa no kugura ibikoresho by’ubwicanyi, igeragezwa rya Jenoside mbere ya Mata 1994.
Yibukije kandi ko indege yarimo Perezida Habyarimana imaze kuraswa mu ijoro ryo kuwa 06 Mata 1994, Jenoside yari yarateguwe yahise itangira gushyirwa mu bikorwa mu mujyi wa Kigali hicwa Abatutsi ndetse n’abayobozi bakuru b’Abahutu barwanyaga urwango n’akarengane, barimo Madamu Agata Uwiringiyimana wari Minisitri w’Intebe, ba Minisitiri Nzamurambaho Ferederiko na Faustin Rucogoza, Joseph Kavaruganda wari umukuru w’urukiko rushinzwe kurengera itegeko nshinga, n’abandi.
Mu kungurana ibitekerezo, Celestin Twagiramahoro, Umukozi Ushinzwe Imicungire y’Abakozi, yasangije abitabiriye ikiganiro ku byo yabonye byagaragazaga bimwe mu bimenyetso byerekana itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi aho yari atuye mu cyahoze ari komini Ngarama, ubu ni mu karare ka Gatsibo. Yagize ati, Jenoside iba nari mfite imyaka 19, aho twari dutuye abaturage bari barahawe indangamuntu zigaragaza ubwoko, ku buryo byari byoroshye kumenya ubwoko bwa buri muntu. Abayobozi bigishije amacakubiri ibyiciro byose by’abanyarwanda kugera ku cyiciro cy’abantu bato bigaga mu mashuri abanza, “aho twigaga buri wese yari afite ifishi y’umunyeshuri yanditsemo ubwoko bwe.” Yongeyeho ko habaye n’ikorwa ry’amalisiti ku rwego rw’akagari n’itangwa ry’imbunda mu bategetsi mu nzego zo hasi n’abaturage bizewe byitwaga ko ari ibyo kurinda umutekano w’abanyarwanda, nyamara byari ibigamije kuzakoreshwa mu kwica Abatutsi.
Mu kungurana ibitekerezo ku ngamba zo kurwanya uwo ari we wese wakongera kuzana ibitekerezo biganisha kuri Jenoside, Marie Cecile Muhorakeye, Umwalimu muri IPRC Musanze, yakanguriye urubyiruko kwitabira ibikorwa byo kwibuka, kwiga no gusobanukirwa gahunda ya Ndi Umunyarwanda bakimakaza indangagaciro z’abanyarwanda, kandi bakarushaho gukora cyane bakiteza imbere, kuko iyo abantu bakennye bashobora kuyobywa kubera gushaka amaramuko.
Abayoboye ikiganiro Eric Nkurayija na Emmanuel Maniraho

Abakozi n'abanyeshuri bagize umwanya wo kungurana ibitekerezo



Yanditswe na Protais NIYONSHIMA
Ag. PRCO
Amateka y'itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi
“Amateka y'itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi” ni insanganyamatsiko y’ikiganiro abakozi n’abanyeshuri ba IPRC Musanze bahawe kuri uyu wa 08 Mata 2019. Ni kimwe mu biganiro bibiri biteganyijwe muri iki gihe cyo Kwibuka ku nshuro ya 25 Jenoside yakorewe Abatutsi muri 1994. Ni ikiganiro cyatanzwe hagamijwe gufasha abakozi n’abanyeshuri gusobanukirwa iby’ingenzi byaranze amateka ya Jenoside yakorewe Abatutsi kuva muri 1959 kugeza ku ndunduro y’ubwicanyi bwa Jenoside bwo muri Mata-Nyakanga 1994. Iki kiganiro cyayobowe na Eric Nkurayija afatanyije na Emmanuel Maniraho, bombi bakora muri IPRC Musanze.
Bwana Eric Nkurayija, Umuyobozi Ushinzwe Imbereho y’Abanyeshuri, yasobanuye ko mu gihe cy’amezi atatu, hagati ya Mata na Nyakanga 1994, umuryango nyarwanda wayogojwe na Jenoside yahitanye abantu barenga miriyoni. Ubushakashatsi bwakozwe na Minisiteri y’Ubutegetsi bw’Igihugu mu mwaka wa 2000 bujyanye no kumenya abishwe bazize Jenoside yakorewe Abatutsi, bugatangazwa muri 2002 bwabigaragaje ko mu gihe Jenoside yakorwaga, hishwe abanyarwanda b’Abatutsi bagera kuri 1,074,017. Bishwe urw’agashinyaguro, bicwa n’Abahutu b’Intagondwa bari barangajwe imbere na guverinoma yiyise iy’Abatabazi.
Bwana Eric Nkurayija yagarutse no ku miterere ya Jenoside. Yagize ati, ugendeye ku miterere ya Jenoside zabaye hirya no hino ku isi, Jenoside yose ntipfa kubaho, irategurwa, ikagira umurongo mugari igenderaho uhuza abasangiye icyerekezo kimwe cyo kuyikora. Yagaragaje ko Jenoside yakorewe Abatutsi nayo yateguwe kuva kera, ibimenyetso byayo byinshi byagaragaye iri hafi gushyirwa mu bikorwa hagati y’umwaka wa 1990 n’uwa 1994 aho abateguye Jenoside batangiye kugaragaza neza icyo bagamije ko ari ukurimbura Abatutsi. Nubwo Jenoside ya rurangiza yakozwe muri 1994, mu myaka ya kera guhera muri 1959 ingengabitekerezo yayo n’urwango byatangiye kwigishwa kugeza bibyaye Jenoside.
Bwana Emmanuel Maniraho, Umukozi Ushinzwe Ubujyanama n’Isanamitima, yabwiye abitabiriye ikiganiro, bimwe mu bimenyetso by’ingenzi byaranze itegurwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi guhera muri 1990: Inama z’abanyapolitiki, uruhare rw’imitwe yitwaje intwaro, kwigisha urwango mu basirikare no kubashishikariza ubwicanyi, gushishikariza kwanga no kwica Abatutsi binyuze mu bitangazamakuru, guha abaturage intwaro no kubigisha kwica mu cyiswe “auto defense civile,” itegurwa ry’amalisiti y’Abatutsi bagombaga kwicwa no kugura ibikoresho by’ubwicanyi, igeragezwa rya Jenoside mbere ya Mata 1994.
Yibukije kandi ko indege yarimo Perezida Habyarimana imaze kuraswa mu ijoro ryo kuwa 06 Mata 1994, Jenoside yari yarateguwe yahise itangira gushyirwa mu bikorwa mu mujyi wa Kigali hicwa Abatutsi ndetse n’abayobozi bakuru b’Abahutu barwanyaga urwango n’akarengane, barimo Madamu Agata Uwiringiyimana wari Minisitri w’Intebe, ba Minisitiri Nzamurambaho Ferederiko na Faustin Rucogoza, Joseph Kavaruganda wari umukuru w’urukiko rushinzwe kurengera itegeko nshinga, n’abandi.
Mu kungurana ibitekerezo, Celestin Twagiramahoro, Umukozi Ushinzwe Imicungire y’Abakozi, yasangije abitabiriye ikiganiro ku byo yabonye byagaragazaga bimwe mu bimenyetso byerekana itegurwa n’ishyirwa mu bikorwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi aho yari atuye mu cyahoze ari komini Ngarama, ubu ni mu karare ka Gatsibo. Yagize ati, Jenoside iba nari mfite imyaka 19, aho twari dutuye abaturage bari barahawe indangamuntu zigaragaza ubwoko, ku buryo byari byoroshye kumenya ubwoko bwa buri muntu. Abayobozi bigishije amacakubiri ibyiciro byose by’abanyarwanda kugera ku cyiciro cy’abantu bato bigaga mu mashuri abanza, “aho twigaga buri wese yari afite ifishi y’umunyeshuri yanditsemo ubwoko bwe.” Yongeyeho ko habaye n’ikorwa ry’amalisiti ku rwego rw’akagari n’itangwa ry’imbunda mu bategetsi mu nzego zo hasi n’abaturage bizewe byitwaga ko ari ibyo kurinda umutekano w’abanyarwanda, nyamara byari ibigamije kuzakoreshwa mu kwica Abatutsi.
Mu kungurana ibitekerezo ku ngamba zo kurwanya uwo ari we wese wakongera kuzana ibitekerezo biganisha kuri Jenoside, Marie Cecile Muhorakeye, Umwalimu muri IPRC Musanze, yakanguriye urubyiruko kwitabira ibikorwa byo kwibuka, kwiga no gusobanukirwa gahunda ya Ndi Umunyarwanda bakimakaza indangagaciro z’abanyarwanda, kandi bakarushaho gukora cyane bakiteza imbere, kuko iyo abantu bakennye bashobora kuyobywa kubera gushaka amaramuko.
Abayoboye ikiganiro Eric Nkurayija na Emmanuel Maniraho

Abakozi n'abanyeshuri bagize umwanya wo kungurana ibitekerezo



Yanditswe na Protais NIYONSHIMA
Ag. PRCO
Latest News